"Khai sáng là tự biết chính mình" - Sokrates
Vietdasau từng nhận xét tôi rất giống với Arthur Schopenhaour, Atpro từng so sánh tôi với Albert Einstein. Họ, Arthur và Albert đều là 2 bộ óc vĩ đại của nhân loại, nhưng tích cách có vẻ như rất trái ngược nhau. Một người thì cực kỳ kiêu căng, tự mãn, một người thì rất khiêm tốn và giản dị. Hai người Đức này mà nói chuyện với nhau chắc sẽ rất ăn ý.
Tôi đã không còn tự hào khi được biết về sự so sánh này từ những người bạn tôi, cũng như không cảm thấy xấu hổ khi nhắc đến nó. Sự so sánh là cần thiết để mỗi chúng ta nhận thức, định vị bản thân. Qua nhiều những sự kiện, minh chứng cụ thể, tôi tin rằng tôi có một tư duy tương đối sắc sảo và hoàn thiện.
Đem cái tư duy ấy vào cuộc sống và công việc, để nhận thức về xã hội và con người, tôi thấy rằng tư duy của phần nhiều trong chúng ta còn hạn chế và thiếu sót. Phần nhiều ở đây là ai? Là những người tôi biết, tôi hiểu, tôi chia sẻ, hoặc được tôi nghiên cứu qua những tác phẩm, phát ngôn ... Và trong số họ, có đầy đủ các tầng lớp, địa vị, tuổi tác, giới tính.
Ai đó đã từng nói thế này: "Cái giỏi của kẻ ngu là làm cho người thông minh phải bực mình". Tất nhiên, nhận định trên chỉ có tính tương đối, nhưng nhiều khi nó đúng với tôi. Sự bất lực khiến tôi trở nên ức chế và gay gắt. Tôi nói "Ngu".
Tất nhiên, cái "ngu" ấy là được nhìn nhận từ phía tôi, khi tôi so sánh năng lực tư duy của họ với tư duy mà tôi kỳ vọng ở họ. Ở đây, đằng sau sự định tính "ngu" là đã có một sự định lượng "chỉ số thông minh" ngầm mà tôi đã không đưa ra những chỉ số này. Do vậy, phán xét "Ngu" là không có giá trị tham khảo đối với người khác, khi họ không có cùng mức kỳ vọng về chỉ số thông minh của người bị phán xét, với tôi.
Khi tôi nói ai đó "Ngu" không có nghĩa là họ ngu hơn tôi, hay họ ngu hơn mức trung bình của xã hội. Đó chỉ là kết quả của một phép so sánh không minh bạch. Và vì thế, người khác sẽ không có lý do để nói ai đó "ngu" khi tôi đã nói như vậy, cũng như ai đó không cần thiết phải nghĩ rằng mình ngu hơn những người khác.
Vậy tại sao phải ức chế vì điều đó? Nếu ai đó nói tôi ngu, tôi sẽ hỏi lại rằng tôi ngu so với ai, hay so với năng lực cần thiết để làm điều gì? Và nếu thực sự tôi chưa đủ năng lực để làm cv ấy, tôi sẽ cố gắng tư duy hoặc nhờ người đó giúp đỡ.
Vấn đề "ngu" thực ra chỉ đơn giản có vậy. Định lượng không minh bạch sẽ dẫn đến những phép so sánh mà kết quả của nó không có nhiều ý nghĩa. Hãy làm rõ phép tiêu chí so sánh, thay vì bức xúc mà phán xét ngược trở lại.
Nhưng có một hiện tượng phức tạp hơn mà tôi muốn đề cập. Hãy đặt bạn vào trong tình huống của tôi, khi gặp quá nhiều người "ngu" so với kỳ vọng của mình. "Lẽ ra họ phải thông minh hơn thế", tôi có những suy nghĩ thường trực như vậy trong đầu. Và tôi cũng vẫn hay ức chế vì điều lẽ ra ấy chưa được thực hiện.
Trong những cuộc trao đổi tay 3, những nhận xét định tính không được định lượng như ví dụ trên trở nên đặc biệt nguy hiểm.
Khi tôi, một người HN, và một người SG trao đổi về một chủ đề sâu sắc. Người đến từ SG không theo được chủ đề. Tôi nói với anh bạn HN rằng: Người SG "nông cạn" Nhiều lần như vậy, nhiều người như vậy, tự nhiên trong đầu tôi sinh ra một định kiến "Người SG nông cạn", và tôi sử dụng nhận định này một cách thường xuyên, không được xem xét hay kiểm chứng lại.
Khi tôi, một bạn trai và một cô gái trao đổi về một chủ đề phức tạp. Cô gái không theo được chủ đề. Tôi nói với anh bạn nam rằng "Phụ nữ kém thông minh". Nhiều lần như vậy, nhiều người như vậy, tự nhiên trong đầu tôi sinh ra một định kiến "Phụ nữ kém thông minh", và tôi sử dụng nhận định này một cách thường xuyên, không được xem xét hay kiểm chứng lại.
Tất nhiên, những "người HN" hay "bạn trai" kia là một số ít bạn bè của tôi, những người bạn ưu tú, và họ cùng tôi trao đổi về hầu hết các vấn đề, cũng như là nhân vật được đem ra làm mốc so sánh để đánh giá những người SG, hay những cô gái kia.
Và như vậy, rõ ràng là tôi đã ngầm lấy một cá nhân thông minh, sâu sắc để so sánh và phán xét một cách không định lượng về sự thiếu thông minh, hời hợt của người còn lại. Đây là một phép so sánh không minh bạch. Sau nữa, tôi đã gộp các kết quả so sánh định tính không được định lượng minh bạch ấy thành một kết quả định danh: "Người SG tư duy hời hợt", "Phụ nữ thiếu thông minh" ...
Rõ ràng, đây là sai lầm nghiêm trọng của phương pháp tư duy. Và, mãi đến bây giờ tôi mới tìm được nguyên nhân của nó. Tất nhiên, tôi sẽ tìm cách sửa, và không chỉ sửa cho tôi, mà còn cho tất cả những người như tôi nữa.
Hãy nhớ rằng, những nhận xét định tính là kết quả của một loạt những phép so sánh không định lượng và được định danh dựa trên thống kê hẹp như vậy là không có giá trị tham khảo.
Và, khi bạn gặp ai đó đưa ra những nhận xét như vậy. Không cần phải tỏ ra bức xúc, chỉ cần hỏi ngược lại họ thôi. Ví dụ nhé:
- Phụ nữ không thông minh.
- Vậy nam giới có thông minh không?
- Không, họ cũng không thông minh như phụ nữ.
Hay:
- Người SG hời hợt lắm.
- Vậy người HN thì sao?
- À, họ cũng hời hợt như vậy mà thôi!
Nếu cần những thông tin để học tập, nghiên cứu, hay tương tác, xin hãy tập trung vào những số liệu cụ thể phản ánh đúng bản chất của từng cá thể, từng cá nhân. Ngoài ra, không cần để ý đến bất kỳ phán xét nào cả.
Vietdasau từng nhận xét tôi rất giống với Arthur Schopenhaour, Atpro từng so sánh tôi với Albert Einstein. Họ, Arthur và Albert đều là 2 bộ óc vĩ đại của nhân loại, nhưng tích cách có vẻ như rất trái ngược nhau. Một người thì cực kỳ kiêu căng, tự mãn, một người thì rất khiêm tốn và giản dị. Hai người Đức này mà nói chuyện với nhau chắc sẽ rất ăn ý.
Tôi đã không còn tự hào khi được biết về sự so sánh này từ những người bạn tôi, cũng như không cảm thấy xấu hổ khi nhắc đến nó. Sự so sánh là cần thiết để mỗi chúng ta nhận thức, định vị bản thân. Qua nhiều những sự kiện, minh chứng cụ thể, tôi tin rằng tôi có một tư duy tương đối sắc sảo và hoàn thiện.
Đem cái tư duy ấy vào cuộc sống và công việc, để nhận thức về xã hội và con người, tôi thấy rằng tư duy của phần nhiều trong chúng ta còn hạn chế và thiếu sót. Phần nhiều ở đây là ai? Là những người tôi biết, tôi hiểu, tôi chia sẻ, hoặc được tôi nghiên cứu qua những tác phẩm, phát ngôn ... Và trong số họ, có đầy đủ các tầng lớp, địa vị, tuổi tác, giới tính.
Ai đó đã từng nói thế này: "Cái giỏi của kẻ ngu là làm cho người thông minh phải bực mình". Tất nhiên, nhận định trên chỉ có tính tương đối, nhưng nhiều khi nó đúng với tôi. Sự bất lực khiến tôi trở nên ức chế và gay gắt. Tôi nói "Ngu".
Tất nhiên, cái "ngu" ấy là được nhìn nhận từ phía tôi, khi tôi so sánh năng lực tư duy của họ với tư duy mà tôi kỳ vọng ở họ. Ở đây, đằng sau sự định tính "ngu" là đã có một sự định lượng "chỉ số thông minh" ngầm mà tôi đã không đưa ra những chỉ số này. Do vậy, phán xét "Ngu" là không có giá trị tham khảo đối với người khác, khi họ không có cùng mức kỳ vọng về chỉ số thông minh của người bị phán xét, với tôi.
Khi tôi nói ai đó "Ngu" không có nghĩa là họ ngu hơn tôi, hay họ ngu hơn mức trung bình của xã hội. Đó chỉ là kết quả của một phép so sánh không minh bạch. Và vì thế, người khác sẽ không có lý do để nói ai đó "ngu" khi tôi đã nói như vậy, cũng như ai đó không cần thiết phải nghĩ rằng mình ngu hơn những người khác.
Vậy tại sao phải ức chế vì điều đó? Nếu ai đó nói tôi ngu, tôi sẽ hỏi lại rằng tôi ngu so với ai, hay so với năng lực cần thiết để làm điều gì? Và nếu thực sự tôi chưa đủ năng lực để làm cv ấy, tôi sẽ cố gắng tư duy hoặc nhờ người đó giúp đỡ.
Vấn đề "ngu" thực ra chỉ đơn giản có vậy. Định lượng không minh bạch sẽ dẫn đến những phép so sánh mà kết quả của nó không có nhiều ý nghĩa. Hãy làm rõ phép tiêu chí so sánh, thay vì bức xúc mà phán xét ngược trở lại.
Nhưng có một hiện tượng phức tạp hơn mà tôi muốn đề cập. Hãy đặt bạn vào trong tình huống của tôi, khi gặp quá nhiều người "ngu" so với kỳ vọng của mình. "Lẽ ra họ phải thông minh hơn thế", tôi có những suy nghĩ thường trực như vậy trong đầu. Và tôi cũng vẫn hay ức chế vì điều lẽ ra ấy chưa được thực hiện.
Trong những cuộc trao đổi tay 3, những nhận xét định tính không được định lượng như ví dụ trên trở nên đặc biệt nguy hiểm.
Khi tôi, một người HN, và một người SG trao đổi về một chủ đề sâu sắc. Người đến từ SG không theo được chủ đề. Tôi nói với anh bạn HN rằng: Người SG "nông cạn" Nhiều lần như vậy, nhiều người như vậy, tự nhiên trong đầu tôi sinh ra một định kiến "Người SG nông cạn", và tôi sử dụng nhận định này một cách thường xuyên, không được xem xét hay kiểm chứng lại.
Khi tôi, một bạn trai và một cô gái trao đổi về một chủ đề phức tạp. Cô gái không theo được chủ đề. Tôi nói với anh bạn nam rằng "Phụ nữ kém thông minh". Nhiều lần như vậy, nhiều người như vậy, tự nhiên trong đầu tôi sinh ra một định kiến "Phụ nữ kém thông minh", và tôi sử dụng nhận định này một cách thường xuyên, không được xem xét hay kiểm chứng lại.
Tất nhiên, những "người HN" hay "bạn trai" kia là một số ít bạn bè của tôi, những người bạn ưu tú, và họ cùng tôi trao đổi về hầu hết các vấn đề, cũng như là nhân vật được đem ra làm mốc so sánh để đánh giá những người SG, hay những cô gái kia.
Và như vậy, rõ ràng là tôi đã ngầm lấy một cá nhân thông minh, sâu sắc để so sánh và phán xét một cách không định lượng về sự thiếu thông minh, hời hợt của người còn lại. Đây là một phép so sánh không minh bạch. Sau nữa, tôi đã gộp các kết quả so sánh định tính không được định lượng minh bạch ấy thành một kết quả định danh: "Người SG tư duy hời hợt", "Phụ nữ thiếu thông minh" ...
Rõ ràng, đây là sai lầm nghiêm trọng của phương pháp tư duy. Và, mãi đến bây giờ tôi mới tìm được nguyên nhân của nó. Tất nhiên, tôi sẽ tìm cách sửa, và không chỉ sửa cho tôi, mà còn cho tất cả những người như tôi nữa.
Hãy nhớ rằng, những nhận xét định tính là kết quả của một loạt những phép so sánh không định lượng và được định danh dựa trên thống kê hẹp như vậy là không có giá trị tham khảo.
Và, khi bạn gặp ai đó đưa ra những nhận xét như vậy. Không cần phải tỏ ra bức xúc, chỉ cần hỏi ngược lại họ thôi. Ví dụ nhé:
- Phụ nữ không thông minh.
- Vậy nam giới có thông minh không?
- Không, họ cũng không thông minh như phụ nữ.
Hay:
- Người SG hời hợt lắm.
- Vậy người HN thì sao?
- À, họ cũng hời hợt như vậy mà thôi!
Nếu cần những thông tin để học tập, nghiên cứu, hay tương tác, xin hãy tập trung vào những số liệu cụ thể phản ánh đúng bản chất của từng cá thể, từng cá nhân. Ngoài ra, không cần để ý đến bất kỳ phán xét nào cả.
Link to full article
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét